اسرار حج ازمنظرحضرت علي بن موسي الرضا علیه السلام
بسم الله الرحمن الرحيم
عن الرضا (علیه السلام) قال:
انما امروا بالحج لعله: الوفاده الي الله عزوجل وطلب الزياده، والخروج من کل ما اقترف العبد تأئبا مما مضي، مستأنفا لما يستقبل، مع ما فيه من اخراج الأموال، وتعب الابدان، والاشتغال عن الأهل والولد، وحظر النفس عن اللذات، شاخصا في الحر والبرد، ثابتا علي ذالک دائما، مع الخضوع والاستعانه والتذلل، مع ما في ذالک لجميع الخلق من المنافع لجميع من في شرق الارض وغربها، ومن في البر والبحر، ممن يحج وممن لم يحج من بين تاجر وجالب وبائع ومشتر وکاسب ومسکين ومکار وفقير، وقضاء حوائج اهل الاطراف في المواضع الممکن لهم الاجتماع فيه، مع ما فيه من التفقه ونقل اخبار الائمه (علیه السلام) الي کل صقع وناحيه،1 کما قال الله عزوجل «فلو لا نفرمن کل فرقه منهم طائفه ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون 2 و«ليشهدوا منافع لهم3 »
قال الصادق (علیه السلام) :
اذا اردت الحج فجرد قلبک لله تعالي من کل شاغل وحجاب کل حاجب وفوض امورک کلما الي خالقک وتوکل عليه ... (مصباح الشريعه ،باب 22، ص 142)
هرگاه اراده ي حج کردي قبل از عزيمت قلب خود را از تمامي مشغله ها وموانع تهي ساز وبراي خداوند بزرگ خالص گردان وهمه ي امور خود را به آفريدگارت بسپار ودر تمام حرکات وسکنات بر او توکل کن ....
به نظر من مدينه به منزله ي درياست آدمي وقتي وارد مي شود ، خود را شستشو مي دهد وبراي انجام مراسم عظيم حج در مکه آماده مي شود .
بسم الله الرحمن الرحيم
لا حول ولا قوه الا بالله العلي العظيم
رب اشرح لي صدري ويسر لي امري واحلل عقده من لساني...4
ابتدا به حاجي واقعي سلام بدهيم . آن بزرگواري که حج به ملاقات او تکميل مي شود . حال که لبيک گفتيد دل ها را متوجه کنيد.
السلام علي المهدي الذي يملاء الارض قسطا وعدلا .....
در بين شما حاجي ها مي گويم : وقتي مشرف شديد اگر خدمت مولا رسيديد ، سلام ما را هم برسانيد وبگوييد مولا آيا ما را هم مي طلبيد ؟ آيا افرادي را که در انتظارند مي طلبيد ؟
هزارمرتبه خواندم تورا توهم يکبار
به يک نگاه مرا در جوارمهمان کن
دل مرا که به يک خنده ي تو خرسند است
به يک تبسم ، حتي به خواب مهمان کن
ميلاد با سعادت ولي نعمتمان هشتمين اختر تابناک آسمان ولايت وامامت حضرت علي بن موسي الرضا (علیه السلام) را به حضور مقدس ولي عصر- ارواحنا لتراب مقدمه فداه- وبه شما عزيزان تبريک وتهنيت عرض مي کنم .
دل ها از کنار قبر ولي خدا به خانه ي خدا وبه قبر مطهر پيامبر گرامي اسلام وقبور ائمه ي بقيع (علیه السلام) روانه شده ، خدا همه ي ما را نصيب کند.
حضرت رضا «صلوات الله عليه » تحت عنوان علت حج مواردي را اشاره فرمودند. بعضي از موارد را خدمت شما عرض مي کنم .
1- الوفاده الي الله عزوجل: رفتن به سوي خداوند عزوجل.
لفظ «وفاده» «وفود» به معناي وارد شدن بر بزرگي به نمايندگي ورسالت ازطرف فردي يا گروهي است . ( پس امروز شما خيلي نمايندگي قبول مي کنيد اضافه بر اين که نماينده ي کل مسلمين هستيد .) هر حاجي که به حج مي رود از کل مسلمين ومسلمات نمايندگي دارد ، شما اضافه بر اين از طرف فرد فرد ما هم نمايندگي داريد. لذا امام هشتم «عليه السلام » در همين روايت يکي از ابعاد حج را اين گونه بيان مي فرمايند:
ومنفعه من في المشرق والمغرب ومن في البر والبحر ممن يحج وممن لا يحج.
حج منفعت هر کسي است که در مشرق ومغرب، در بيابان ودريا باشد از کساني که حج مي گذارند يا حج نمي کنند.
براي همه ي مسلمين عالم نافع است . يعني حج براي تأمين مصالح ومنافع تمام مسلمين در دريا وخشکي در شرق يا غرب، مسلمين حاضر در حج يا مسلماناني که غايب از حج هستند ؛ بدين ترتيب هرحاجي در حقيقت نه تنها به رسالت جامعه ي خويش بلکه به نمايندگي از سوي مسلمين جهان در کنگره ي عظيم جهاني شرکت مي کند وطبيعي است هر زماني چند مليون نفر به نمايندگي از طرف بيش از يک مليارد مسلمان در آن کنگره ي با شکوه شرکت کردند . بايد مسايل ومشکلات جهان اسلام را مطرح کنند وهمه با هم هماهنگ موضعي واحد در برابر دشمنان بگيرند واتحاد داشته باشند . حتي ما در بعضي از دعاها اين نمايندگي ورسالت را مي بينيم ؛لذا حاجي نيازها وحاجات همه ي مسلمين را به پيشگاه پروردگار عرضه مي کند وفقط به دعا وعرض حاجت خويش بسنده نمي کند .
من مرتب به عزيزاني که مي خواهند به حج وعمره مشرف شوند اين توصيه را دارم که وقتي چشمتان به خانه ي کعبه افتاد به زمين درمسجد الحرام مي افتيد سجده مي کنيد خدا ان شاءالله نصيبتان کند از پله ها که پايين مي رويد در مسجدالحرام که قرار مي گيريد خانه ي کعبه نمودار مي شود ، حاجي يا معمر بايد به زمين بيفتد ؛ زمين را سجده طولاني کند وقتي که سراز سجده برداشت چشمش به خانه ي کعبه بيفتد سه حاجت برآورده شده دارد ، توجه داشته باشيد .
حاجت اول: فرج امام زمان (عج) باشد چون وقتي اين حاجت برآورده شود همه ي حاجات درضمن اين برآورده مي شود . چون که صد آمد نود هم پيش ماست.
حاجت دوم : پيروزي اسلام ومسلمين باشد؛(تمام مسلمان ها)
حاجت سوم : درخواست معرفت در باره ي خودتان وتمام مسلمين داشته باشيد ان شاءالله نور معرفت در قلوب ما بتابد وقلوب ما به نور معرفت خداوند متعال وانبيا واولياي خدا ، ائمه ي اطهار « صلوات الله عليهم اجمعين» روشن شود . اين دعا را براي همه ي مؤمنين ومسلمين بکنيد بعد هر حاجتي براي خود مي خواهيد بخواهيد . ازاين جهت حضرت رضا «صلوات الله عليه» درباره ي علت وفلسفه ي محرم شدن مي فرمايند:
وانما امروا بالاحرام ليخشئوا قبل دخولهم حرم الله وامنه ولئلا يلهوا يشتغلوا بشيء من امور الدنيا وزينتها ولذاتها ويکونوا جادين فيما هم فيه قاصدين نحوه ، مقبلين عليه بکليتهم ... و وفادتهم اليه راجين ثوابه راهبين في عقابه ماضين نحوه ...5
«همانا از اين رو حجاج امر به احرام ومحرم شدن گرديدند تا پيش از ورودشان به حرم امن الهي خشوع قلبي برايشان حاصل شود وبه چيزي از امور دنيا ولذات آن سرگرم نشوند وبه جانب آن چه که تصميم رفتن به سوي آن را گرفته اند به طور جدي با تمام وجود روي بياورند وخودشان (که معنايش را فهميدند ورود برشخص بزرگي) به سوي آن به اميد ثواب وبراي بيم از عقاب بوده وآهنگ آن جا نمايند »
بنابراين خود وحرکت به سوي حق تعالي بريدن از تمام دل بستگي ها و وابستگي ها را مي طلبد وبايد با چنين آمادگي و وارستگي آهنگ کوي محبوب کند. به همين دليل حتي امام معصوم حضرت صادق (علیه السلام) هر وقت آهنگ لبيک گفتن مي کردند تصميم مي گرفتند که تلبيه بگويند ومحرم شوند صداي حضرت در گلو قطع مي شد مي لرزيدند ومي فرمودند: مي ترسم از اين که بگويم : « اللهم لبيک » وجواب بيايد لا لبيک ولا سعديک 6
2- وطلب الزياده: وطلب کردن ثواب بسيار.
يکي ديگر از ابعاد حج ، رشد وافزايش هر چه بيشتر وزياد تر اخلاق وارزش هاي اسلامي است . بالا بردن سطح آگاهي ها ، واطلاعات سياسي وارتقاي فرهنگ واقتصاد جامعه ي بزرگ اسلامي ؛ بدين ترتيب کنفرانس ها ، گردهمايي ها ، دعوت از دانشمندان علوم مختلف ، متخصصين وسياستمداران ، براي مبادله ي دانشها وتخصص ها وکالاها ، وکارخانه جات برنامه ريزي مي کنند . امام صادق (علیه السلام) مي فرمايند:
...... فجعل فيه الاجتماع من الشرق والغرب ليتعارفوا ، ولينزع کل قوم من التجارات من بلد الي بلد...7
خداوند مکه را مرکز گردهمايي واجتماع مسلمين شرق وغرب قرار داده تا در آن جا با يک ديگر با توانايي ها وتخصص هاي هم آشنا شوند وهر ملت کالاي بازرگاني از شهر وديار خويش به شهر وديار ديگري صادر کند . بدين ترتيب مي بينيم که کنگره ي عظيم حج به منزله ي سکويي است که جامعه ي اسلامي همه ساله مي توانند از بلنداي آن سکو به بالاترين سطح فرهنگي ، سياسي ، اقتصادي ونظامي جهان صعود کنند وارتقاء نمايند. به اين وسيله مفهوم حقيقي آيه ي مبارکه ي « وانتم الاعلون ان کنتم مؤمنين 8» مصداق پيدا مي کند.
3- والخروج من کل ما اقترف: وبيرون شدن از جميع گناهان که از انسان صادرشده است مي باشد.
سومين علت حج اين است که از هر چه گناه کردند بيرون مي روند.
اقتراف به معناي جلاي وطن ، مهاجرت ، غرب زدگي وفرنگي مآبي است .
از همه ي اين ها خارج وجدا شوند؛ پوست کندن هم معنا مي شود . خلاصه اين است که : از هرنوع صفات واخلاق رذيله وگناه و وابستگي هاي غيراسلامي خارج شوند .
همان طور که مي دانيد اسلام برخلاف جوامع صنعتي امروز به انسان به عنوان يکي از وسايل وابزار توليد نگاه نمي کند، قبل از اين که به ساختن زندگي مادي وتمدن صنعتي او توجه کند به ساختار روحي ومعنوي او عنايت دارد، به همين دليل اگردرحج منافع وابعاد زندگي مادي فقط مطرح نمي شود بيش از آن به بازسازي شخصيت انساني توجه دارد، دراين رابطه امام هشتم (علیه السلام) حج را پالايشگاه روح از آلودگي هاي گناه مي شمارند.
4- .... وما فيه من استخراج الاموال: ودرآن به حساب رسيدن اموال است.
يکي از فوايد حج اين است که مال را از خودش دورمي کند (استخراج اموال دارد)
يکي از خصلت هاي زشتي که انسان از مسير فطري والهي به انحراف کشيده مي شود دنيا طلبي وپول پرستي است ، انساني که تمام تلاش وآسايش خود را در راه کسب ماديات مي داند وبه هدر مي دهد وبراي به دست آوردن پول ولذت هاي زودگذر زندگي به مصرف مي رساند . ( چقدر ما در زندگي مصرف اضافي وبيهوده داريم براي اين که ساعتي را خوش بگذرانيم ؛ بايد برنامه و مقرراتي داشته باشيم که هر چند وقت به طور موقت هم که شده محور کار ومخارج را از دنيا گرايي به سوي خدا گرايي بکشاند . گرچه بايد بگوييم متأسفانه اين فرمايش ائمه «صلوات الله عليهم اجمعين» دراين سفرهاي حج پياده نمي شود ومي بينيم آن جاهم به فکر مال اندوزي و زر وزيور اندوزي هستند وبه فکر زرق وبرق دنيا وخوردن غذا با آن ميزهايي که چيده مي شود وميوه هايي که پذيرايي مي شود. اين ها همه انسان را به عوض به سوي الله رفتن به سوي دنيا گرايي مي کشاند از اين رو حضرت درادامه مي فرمايند:
وتعب الابدان
بدن ها را به زحمت انداختن
خستگي وفرسودگي جسمي را در اين سفر روحاني ناديده گرفتن جزئي از فلسفه ي حج است.
5- ثابتا في ذالک دائما
مهمترين دست آورد ونتيجه ي حج اين است که از اين مراسم با شکوه وقتي برمي گردند آنچه که حجاج مي آورند عايد جامعه مي شود.
حجاج محترم بايد بدانند اعمال ومناسکي راکه درحج انجام مي دهند وارزش هاي اخلاقي را که درعمل پياده مي کنند به صورت ثابت ودايم داشته باشند . قرآن مي فرمايد:
ولافسوق ولا جدال في الحج 9
حجاج بايد از نظر اخلاقي کاملا شايسته باشند . آن جا ديگر دعوا ، نزاع وبدبيني نيست، آن جا بدخواهي ، غيبت ، تهمت، دروغ گويي نيست. اين ارزش هاي اخلاقي را که در آن جا در عمل پياده کردند وتصميم گيري هايي که در برابر دشمنان در آن مکان اتخاذ کردند ،تا پايان يافتن حج به دست فراموشي سپرده نشود بلکه در بازگشت هم ادامه داشته باشد وبه آن اعمال وارزش ها استمرار ببخشند وهميشه ثابت باشند . قرآن مي فرمايد :
ان اول بيت وضع للناس للذي ببکه مبارکا وهدي للعالمين فيه ايات بينات مقام ابراهيم ومن دخله کان امنا 10
اولين خانه اي که براي مردم وضع شد وبنا نهاده شد بکه بود . (اين بکه همان مکه است) که هدايت است براي عالميان....
چگونه هدايت است ؟ در دو جمله عرض مي کنم :
همين طور که امام رضا (علیه السلام) در همين روايت مي فرمايند: ثابتا في ذالک دائما. يکي از وظايفي که حاجي هنگام رفتن حج دارد «حليت طلبيدن» است ؛ يعني ، حقوقي که از مردم به گردنش هست را ادا کند.حقوقي هم که از خدا به گردنش هست ادا کند. خمس وزکاتي وچيزي که به مالش تعلق گرفته بدهد . نمازهاي قضا وروزه هاي قضايي که دارد جبران کند . حق الله وبه خصوص حق الناس را ادا کند . وقتي که اين طور حليت مي طلبد بعد سعي مي کند ديگر غيبت وتهمت دروغ وبدبيني وبدگويي ، پايمال کردن حقوق ديگران و... هيچ درکارش نباشد. يک چنين آمادگي اي پيدا مي کند. مردم به ديدن آن حاجي مي روند مي بينند عجب عوض شده . اين شخص ديگري است. چقدر مؤدب به آداب اسلامي ومتخلق به اخلاق الهي شده است. از لحاظ اخلاق ورفتار وگفتار وعمل ساخته شده است. رفتن وبرگشتن اين حاجي براي مردم درس است . به او نگاه مي کنند ودرس مي گيرند . اين مي شود «هدي للعالمين» همه به وسيله ي اين حاجي هدايت مي شوند . ان شاءالله ما اين گونه باشيم .
درهرسال جمعي از انسان هاي آگاه ومتعهد وساخته شده از هر شهر وديار وجامعه به وطنشان برمي گردند مثل رودهاي خروشان به طور مستمر که در درياچه ي کوچکي مي ريزد ودر کيفيت آب آن اثر مي گذارد اين حجاج که به جامعه برگشتند اين چنين تأثير مي گذارند وانسان ها به تدريج ساخته مي شوند. اين است «هدي للعالمين»
6- ونقل اخبار الائمه (عليهم السلام) الي کل صقع وناحيه...11
وقتي برگشتند اخبار ائمه را به هر ناحيه ودياري نقل مي کنند.
بنابراين آن چه حضرت رضا (علیه السلام) دراين قسمت از بعد حج فرمودند به واسطه ي ملاقات با امام است . حجاج در زمان ظهور ائمه «صلوات الله عليهم اجمعين» تا آن جايي که آزادي داشتند ومي توانستند خدمت ائمه مي رسيدند وکمال حجشان را در زيارت ائمه مي دانستند که مدينه يا مکه بيايند وامام را زيارت کنند واز محضر مبارک امام کسب فيض کنند وآن چه از امام شنيدند برگردند براي مردم شهر وديار خودشان بازگو کنند. الان که ديگر درزمان غيبت قرار داريم واقعا يکي از حسرت هاي ما اين است عزيزان زبان حال من است:
اين ديده نيست قابل ديدار روي تو
چشمي دگر بده که تماشا کنم تورا
سعي کنيد ؛ شايد ان شاءالله خدمت امام زمان «صلوات الله عليه » برسيد، ولو به طور ناشناس وبيشتر دعايتان در حج همين باشد.
سخنم را تمام مي کنم با حاجي ها وداع مي کنيم وآن ها را به خدا مي سپاريم .
ان شاءالله با حج مقبول وسعي مشکور وحوائج برآورده شده به موطن برگرديد.
خدا ما را هم مشمول دعاهاي اين ها قرار بدهد وان شاءالله خود امام زمان «صلوات الله عليه» در موقع دعا ما را به ياد اين عزيزان بيندازند وبه ما دعا کنند .
وصلي الله علي محمد وآل محمد
استاد ارجمند خانم فاطمه ي طاهايي
پی نوشتها:
1- وسايل الشيعه ، ج 11، باب 1، ص 12، حديث 15.
2- سوره ي توبه (9) آيه ي 122
3- سوره ي حج (22) آيه ي 28
4- سوره ي طه (20) آيه ي 25
5- وسايل الشيعه ، ج 12 ابواب الاحرام، باب 1، ص 314، حديث 4
6- رک بحار الانوار ، ج 47 ، باب 4، ص 16،حدیث 1
7- وسايل الشيعه ، ج 1 باب 1، ص 14، حديث 18
8- سوره ي ال عمران (3) آيه ي 134
9- سوره ي بقره (2) آيه ي 197
10- سوره ي ال عمران(3) آيه ي 96
11- وسايل الشيعه ،ج11، باب 1 ، ص 12 ، حديث 15
عن الرضا (علیه السلام) قال:
انما امروا بالحج لعله: الوفاده الي الله عزوجل وطلب الزياده، والخروج من کل ما اقترف العبد تأئبا مما مضي، مستأنفا لما يستقبل، مع ما فيه من اخراج الأموال، وتعب الابدان، والاشتغال عن الأهل والولد، وحظر النفس عن اللذات، شاخصا في الحر والبرد، ثابتا علي ذالک دائما، مع الخضوع والاستعانه والتذلل، مع ما في ذالک لجميع الخلق من المنافع لجميع من في شرق الارض وغربها، ومن في البر والبحر، ممن يحج وممن لم يحج من بين تاجر وجالب وبائع ومشتر وکاسب ومسکين ومکار وفقير، وقضاء حوائج اهل الاطراف في المواضع الممکن لهم الاجتماع فيه، مع ما فيه من التفقه ونقل اخبار الائمه (علیه السلام) الي کل صقع وناحيه،1 کما قال الله عزوجل «فلو لا نفرمن کل فرقه منهم طائفه ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون 2 و«ليشهدوا منافع لهم3 »
قال الصادق (علیه السلام) :
اذا اردت الحج فجرد قلبک لله تعالي من کل شاغل وحجاب کل حاجب وفوض امورک کلما الي خالقک وتوکل عليه ... (مصباح الشريعه ،باب 22، ص 142)
هرگاه اراده ي حج کردي قبل از عزيمت قلب خود را از تمامي مشغله ها وموانع تهي ساز وبراي خداوند بزرگ خالص گردان وهمه ي امور خود را به آفريدگارت بسپار ودر تمام حرکات وسکنات بر او توکل کن ....
به نظر من مدينه به منزله ي درياست آدمي وقتي وارد مي شود ، خود را شستشو مي دهد وبراي انجام مراسم عظيم حج در مکه آماده مي شود .
بسم الله الرحمن الرحيم
لا حول ولا قوه الا بالله العلي العظيم
رب اشرح لي صدري ويسر لي امري واحلل عقده من لساني...4
ابتدا به حاجي واقعي سلام بدهيم . آن بزرگواري که حج به ملاقات او تکميل مي شود . حال که لبيک گفتيد دل ها را متوجه کنيد.
السلام علي المهدي الذي يملاء الارض قسطا وعدلا .....
در بين شما حاجي ها مي گويم : وقتي مشرف شديد اگر خدمت مولا رسيديد ، سلام ما را هم برسانيد وبگوييد مولا آيا ما را هم مي طلبيد ؟ آيا افرادي را که در انتظارند مي طلبيد ؟
هزارمرتبه خواندم تورا توهم يکبار
به يک نگاه مرا در جوارمهمان کن
دل مرا که به يک خنده ي تو خرسند است
به يک تبسم ، حتي به خواب مهمان کن
ميلاد با سعادت ولي نعمتمان هشتمين اختر تابناک آسمان ولايت وامامت حضرت علي بن موسي الرضا (علیه السلام) را به حضور مقدس ولي عصر- ارواحنا لتراب مقدمه فداه- وبه شما عزيزان تبريک وتهنيت عرض مي کنم .
دل ها از کنار قبر ولي خدا به خانه ي خدا وبه قبر مطهر پيامبر گرامي اسلام وقبور ائمه ي بقيع (علیه السلام) روانه شده ، خدا همه ي ما را نصيب کند.
حضرت رضا «صلوات الله عليه » تحت عنوان علت حج مواردي را اشاره فرمودند. بعضي از موارد را خدمت شما عرض مي کنم .
1- الوفاده الي الله عزوجل: رفتن به سوي خداوند عزوجل.
لفظ «وفاده» «وفود» به معناي وارد شدن بر بزرگي به نمايندگي ورسالت ازطرف فردي يا گروهي است . ( پس امروز شما خيلي نمايندگي قبول مي کنيد اضافه بر اين که نماينده ي کل مسلمين هستيد .) هر حاجي که به حج مي رود از کل مسلمين ومسلمات نمايندگي دارد ، شما اضافه بر اين از طرف فرد فرد ما هم نمايندگي داريد. لذا امام هشتم «عليه السلام » در همين روايت يکي از ابعاد حج را اين گونه بيان مي فرمايند:
ومنفعه من في المشرق والمغرب ومن في البر والبحر ممن يحج وممن لا يحج.
حج منفعت هر کسي است که در مشرق ومغرب، در بيابان ودريا باشد از کساني که حج مي گذارند يا حج نمي کنند.
براي همه ي مسلمين عالم نافع است . يعني حج براي تأمين مصالح ومنافع تمام مسلمين در دريا وخشکي در شرق يا غرب، مسلمين حاضر در حج يا مسلماناني که غايب از حج هستند ؛ بدين ترتيب هرحاجي در حقيقت نه تنها به رسالت جامعه ي خويش بلکه به نمايندگي از سوي مسلمين جهان در کنگره ي عظيم جهاني شرکت مي کند وطبيعي است هر زماني چند مليون نفر به نمايندگي از طرف بيش از يک مليارد مسلمان در آن کنگره ي با شکوه شرکت کردند . بايد مسايل ومشکلات جهان اسلام را مطرح کنند وهمه با هم هماهنگ موضعي واحد در برابر دشمنان بگيرند واتحاد داشته باشند . حتي ما در بعضي از دعاها اين نمايندگي ورسالت را مي بينيم ؛لذا حاجي نيازها وحاجات همه ي مسلمين را به پيشگاه پروردگار عرضه مي کند وفقط به دعا وعرض حاجت خويش بسنده نمي کند .
من مرتب به عزيزاني که مي خواهند به حج وعمره مشرف شوند اين توصيه را دارم که وقتي چشمتان به خانه ي کعبه افتاد به زمين درمسجد الحرام مي افتيد سجده مي کنيد خدا ان شاءالله نصيبتان کند از پله ها که پايين مي رويد در مسجدالحرام که قرار مي گيريد خانه ي کعبه نمودار مي شود ، حاجي يا معمر بايد به زمين بيفتد ؛ زمين را سجده طولاني کند وقتي که سراز سجده برداشت چشمش به خانه ي کعبه بيفتد سه حاجت برآورده شده دارد ، توجه داشته باشيد .
حاجت اول: فرج امام زمان (عج) باشد چون وقتي اين حاجت برآورده شود همه ي حاجات درضمن اين برآورده مي شود . چون که صد آمد نود هم پيش ماست.
حاجت دوم : پيروزي اسلام ومسلمين باشد؛(تمام مسلمان ها)
حاجت سوم : درخواست معرفت در باره ي خودتان وتمام مسلمين داشته باشيد ان شاءالله نور معرفت در قلوب ما بتابد وقلوب ما به نور معرفت خداوند متعال وانبيا واولياي خدا ، ائمه ي اطهار « صلوات الله عليهم اجمعين» روشن شود . اين دعا را براي همه ي مؤمنين ومسلمين بکنيد بعد هر حاجتي براي خود مي خواهيد بخواهيد . ازاين جهت حضرت رضا «صلوات الله عليه» درباره ي علت وفلسفه ي محرم شدن مي فرمايند:
وانما امروا بالاحرام ليخشئوا قبل دخولهم حرم الله وامنه ولئلا يلهوا يشتغلوا بشيء من امور الدنيا وزينتها ولذاتها ويکونوا جادين فيما هم فيه قاصدين نحوه ، مقبلين عليه بکليتهم ... و وفادتهم اليه راجين ثوابه راهبين في عقابه ماضين نحوه ...5
«همانا از اين رو حجاج امر به احرام ومحرم شدن گرديدند تا پيش از ورودشان به حرم امن الهي خشوع قلبي برايشان حاصل شود وبه چيزي از امور دنيا ولذات آن سرگرم نشوند وبه جانب آن چه که تصميم رفتن به سوي آن را گرفته اند به طور جدي با تمام وجود روي بياورند وخودشان (که معنايش را فهميدند ورود برشخص بزرگي) به سوي آن به اميد ثواب وبراي بيم از عقاب بوده وآهنگ آن جا نمايند »
بنابراين خود وحرکت به سوي حق تعالي بريدن از تمام دل بستگي ها و وابستگي ها را مي طلبد وبايد با چنين آمادگي و وارستگي آهنگ کوي محبوب کند. به همين دليل حتي امام معصوم حضرت صادق (علیه السلام) هر وقت آهنگ لبيک گفتن مي کردند تصميم مي گرفتند که تلبيه بگويند ومحرم شوند صداي حضرت در گلو قطع مي شد مي لرزيدند ومي فرمودند: مي ترسم از اين که بگويم : « اللهم لبيک » وجواب بيايد لا لبيک ولا سعديک 6
2- وطلب الزياده: وطلب کردن ثواب بسيار.
يکي ديگر از ابعاد حج ، رشد وافزايش هر چه بيشتر وزياد تر اخلاق وارزش هاي اسلامي است . بالا بردن سطح آگاهي ها ، واطلاعات سياسي وارتقاي فرهنگ واقتصاد جامعه ي بزرگ اسلامي ؛ بدين ترتيب کنفرانس ها ، گردهمايي ها ، دعوت از دانشمندان علوم مختلف ، متخصصين وسياستمداران ، براي مبادله ي دانشها وتخصص ها وکالاها ، وکارخانه جات برنامه ريزي مي کنند . امام صادق (علیه السلام) مي فرمايند:
...... فجعل فيه الاجتماع من الشرق والغرب ليتعارفوا ، ولينزع کل قوم من التجارات من بلد الي بلد...7
خداوند مکه را مرکز گردهمايي واجتماع مسلمين شرق وغرب قرار داده تا در آن جا با يک ديگر با توانايي ها وتخصص هاي هم آشنا شوند وهر ملت کالاي بازرگاني از شهر وديار خويش به شهر وديار ديگري صادر کند . بدين ترتيب مي بينيم که کنگره ي عظيم حج به منزله ي سکويي است که جامعه ي اسلامي همه ساله مي توانند از بلنداي آن سکو به بالاترين سطح فرهنگي ، سياسي ، اقتصادي ونظامي جهان صعود کنند وارتقاء نمايند. به اين وسيله مفهوم حقيقي آيه ي مبارکه ي « وانتم الاعلون ان کنتم مؤمنين 8» مصداق پيدا مي کند.
3- والخروج من کل ما اقترف: وبيرون شدن از جميع گناهان که از انسان صادرشده است مي باشد.
سومين علت حج اين است که از هر چه گناه کردند بيرون مي روند.
اقتراف به معناي جلاي وطن ، مهاجرت ، غرب زدگي وفرنگي مآبي است .
از همه ي اين ها خارج وجدا شوند؛ پوست کندن هم معنا مي شود . خلاصه اين است که : از هرنوع صفات واخلاق رذيله وگناه و وابستگي هاي غيراسلامي خارج شوند .
همان طور که مي دانيد اسلام برخلاف جوامع صنعتي امروز به انسان به عنوان يکي از وسايل وابزار توليد نگاه نمي کند، قبل از اين که به ساختن زندگي مادي وتمدن صنعتي او توجه کند به ساختار روحي ومعنوي او عنايت دارد، به همين دليل اگردرحج منافع وابعاد زندگي مادي فقط مطرح نمي شود بيش از آن به بازسازي شخصيت انساني توجه دارد، دراين رابطه امام هشتم (علیه السلام) حج را پالايشگاه روح از آلودگي هاي گناه مي شمارند.
4- .... وما فيه من استخراج الاموال: ودرآن به حساب رسيدن اموال است.
يکي از فوايد حج اين است که مال را از خودش دورمي کند (استخراج اموال دارد)
يکي از خصلت هاي زشتي که انسان از مسير فطري والهي به انحراف کشيده مي شود دنيا طلبي وپول پرستي است ، انساني که تمام تلاش وآسايش خود را در راه کسب ماديات مي داند وبه هدر مي دهد وبراي به دست آوردن پول ولذت هاي زودگذر زندگي به مصرف مي رساند . ( چقدر ما در زندگي مصرف اضافي وبيهوده داريم براي اين که ساعتي را خوش بگذرانيم ؛ بايد برنامه و مقرراتي داشته باشيم که هر چند وقت به طور موقت هم که شده محور کار ومخارج را از دنيا گرايي به سوي خدا گرايي بکشاند . گرچه بايد بگوييم متأسفانه اين فرمايش ائمه «صلوات الله عليهم اجمعين» دراين سفرهاي حج پياده نمي شود ومي بينيم آن جاهم به فکر مال اندوزي و زر وزيور اندوزي هستند وبه فکر زرق وبرق دنيا وخوردن غذا با آن ميزهايي که چيده مي شود وميوه هايي که پذيرايي مي شود. اين ها همه انسان را به عوض به سوي الله رفتن به سوي دنيا گرايي مي کشاند از اين رو حضرت درادامه مي فرمايند:
وتعب الابدان
بدن ها را به زحمت انداختن
خستگي وفرسودگي جسمي را در اين سفر روحاني ناديده گرفتن جزئي از فلسفه ي حج است.
5- ثابتا في ذالک دائما
مهمترين دست آورد ونتيجه ي حج اين است که از اين مراسم با شکوه وقتي برمي گردند آنچه که حجاج مي آورند عايد جامعه مي شود.
حجاج محترم بايد بدانند اعمال ومناسکي راکه درحج انجام مي دهند وارزش هاي اخلاقي را که درعمل پياده مي کنند به صورت ثابت ودايم داشته باشند . قرآن مي فرمايد:
ولافسوق ولا جدال في الحج 9
حجاج بايد از نظر اخلاقي کاملا شايسته باشند . آن جا ديگر دعوا ، نزاع وبدبيني نيست، آن جا بدخواهي ، غيبت ، تهمت، دروغ گويي نيست. اين ارزش هاي اخلاقي را که در آن جا در عمل پياده کردند وتصميم گيري هايي که در برابر دشمنان در آن مکان اتخاذ کردند ،تا پايان يافتن حج به دست فراموشي سپرده نشود بلکه در بازگشت هم ادامه داشته باشد وبه آن اعمال وارزش ها استمرار ببخشند وهميشه ثابت باشند . قرآن مي فرمايد :
ان اول بيت وضع للناس للذي ببکه مبارکا وهدي للعالمين فيه ايات بينات مقام ابراهيم ومن دخله کان امنا 10
اولين خانه اي که براي مردم وضع شد وبنا نهاده شد بکه بود . (اين بکه همان مکه است) که هدايت است براي عالميان....
چگونه هدايت است ؟ در دو جمله عرض مي کنم :
همين طور که امام رضا (علیه السلام) در همين روايت مي فرمايند: ثابتا في ذالک دائما. يکي از وظايفي که حاجي هنگام رفتن حج دارد «حليت طلبيدن» است ؛ يعني ، حقوقي که از مردم به گردنش هست را ادا کند.حقوقي هم که از خدا به گردنش هست ادا کند. خمس وزکاتي وچيزي که به مالش تعلق گرفته بدهد . نمازهاي قضا وروزه هاي قضايي که دارد جبران کند . حق الله وبه خصوص حق الناس را ادا کند . وقتي که اين طور حليت مي طلبد بعد سعي مي کند ديگر غيبت وتهمت دروغ وبدبيني وبدگويي ، پايمال کردن حقوق ديگران و... هيچ درکارش نباشد. يک چنين آمادگي اي پيدا مي کند. مردم به ديدن آن حاجي مي روند مي بينند عجب عوض شده . اين شخص ديگري است. چقدر مؤدب به آداب اسلامي ومتخلق به اخلاق الهي شده است. از لحاظ اخلاق ورفتار وگفتار وعمل ساخته شده است. رفتن وبرگشتن اين حاجي براي مردم درس است . به او نگاه مي کنند ودرس مي گيرند . اين مي شود «هدي للعالمين» همه به وسيله ي اين حاجي هدايت مي شوند . ان شاءالله ما اين گونه باشيم .
درهرسال جمعي از انسان هاي آگاه ومتعهد وساخته شده از هر شهر وديار وجامعه به وطنشان برمي گردند مثل رودهاي خروشان به طور مستمر که در درياچه ي کوچکي مي ريزد ودر کيفيت آب آن اثر مي گذارد اين حجاج که به جامعه برگشتند اين چنين تأثير مي گذارند وانسان ها به تدريج ساخته مي شوند. اين است «هدي للعالمين»
6- ونقل اخبار الائمه (عليهم السلام) الي کل صقع وناحيه...11
وقتي برگشتند اخبار ائمه را به هر ناحيه ودياري نقل مي کنند.
بنابراين آن چه حضرت رضا (علیه السلام) دراين قسمت از بعد حج فرمودند به واسطه ي ملاقات با امام است . حجاج در زمان ظهور ائمه «صلوات الله عليهم اجمعين» تا آن جايي که آزادي داشتند ومي توانستند خدمت ائمه مي رسيدند وکمال حجشان را در زيارت ائمه مي دانستند که مدينه يا مکه بيايند وامام را زيارت کنند واز محضر مبارک امام کسب فيض کنند وآن چه از امام شنيدند برگردند براي مردم شهر وديار خودشان بازگو کنند. الان که ديگر درزمان غيبت قرار داريم واقعا يکي از حسرت هاي ما اين است عزيزان زبان حال من است:
اين ديده نيست قابل ديدار روي تو
چشمي دگر بده که تماشا کنم تورا
سعي کنيد ؛ شايد ان شاءالله خدمت امام زمان «صلوات الله عليه » برسيد، ولو به طور ناشناس وبيشتر دعايتان در حج همين باشد.
سخنم را تمام مي کنم با حاجي ها وداع مي کنيم وآن ها را به خدا مي سپاريم .
ان شاءالله با حج مقبول وسعي مشکور وحوائج برآورده شده به موطن برگرديد.
خدا ما را هم مشمول دعاهاي اين ها قرار بدهد وان شاءالله خود امام زمان «صلوات الله عليه» در موقع دعا ما را به ياد اين عزيزان بيندازند وبه ما دعا کنند .
وصلي الله علي محمد وآل محمد
استاد ارجمند خانم فاطمه ي طاهايي
پی نوشتها:
1- وسايل الشيعه ، ج 11، باب 1، ص 12، حديث 15.
2- سوره ي توبه (9) آيه ي 122
3- سوره ي حج (22) آيه ي 28
4- سوره ي طه (20) آيه ي 25
5- وسايل الشيعه ، ج 12 ابواب الاحرام، باب 1، ص 314، حديث 4
6- رک بحار الانوار ، ج 47 ، باب 4، ص 16،حدیث 1
7- وسايل الشيعه ، ج 1 باب 1، ص 14، حديث 18
8- سوره ي ال عمران (3) آيه ي 134
9- سوره ي بقره (2) آيه ي 197
10- سوره ي ال عمران(3) آيه ي 96
11- وسايل الشيعه ،ج11، باب 1 ، ص 12 ، حديث 15
+ نوشته شده در پنجشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۲ ساعت 16:23 توسط بخشي
|